برخی از جلوه های آداب و معاشرت در شرع مقدس اسلام

«بسم الله الرحمن الرحیم»

 

«برخی از جلوه های آداب و معاشرت در شرع مقدس اسلام»

 

انسان موجودی اجتماعی و نیازمند به ارتباط با دیگران است، تنفر از انزوا، نطق و سخن گفتن، ابراز وجود منطقی و مقبولیت در جمع، محبت و دیگر دوستی و بسیاری از ویژگی های خلقی او، تمایلش را به زندگی جمعی نشان داده و اثبات می کند.

در دین بین نقش مهارتهای ارتباطی و جذب همنوعان و همکیشان میتواند سهم مهمی در اعتماد بنفس و جذب دوستان و رفیقان همسو داشته باشد و ضمن تأثیر گذاری بر آنان، موفقیتهای چشمگیری را برای انسان به ارمغان می آورد.

شارع مقدس اسلام، با توجه بـه ابعاد مختلف وجـودی انسان، از این بعد حیاتـی در زندگـی او غـفلت ننموده و در قالب شکلهای مختلف انسانی و معنوی و حتی در برخوردهای ظاهری و پوشش لباس و استعمال بوی خوش، در صدد ارتباط مطلوب مسلمانان با دیگران برآمده است.

در این مقاله مختصراً، به برخی از آداب ارتباطی اسلام، اشاره می نمائیم و متذکر میگردیم، بیان همه شاخصـه ها، نیازمند مقالات، کتابـها و جزوات متعددی است، کـه امید است در جهت ترویـج فرهنگ دینی با رهنمودهای حوزه های دینی و اساتید دانشگاهی، در این خصوص تمهیداتی در خور و شایسته، مبذول گردد.

1-      مردم را دوست داشته باشیم و با آنان مدارا کنیم :

بدون تردید نبی مکرم اسلام(ص)، الگویی کامل و تمام در این خصیصه ی نیکوی انسانی است، او که خود مظهر "حب خداوند متعال"  به خلق است، آنچنان دل در گرو محبت مردم داشت که با کلمات خداوند سبحان چون " رحمة للعالمین "1 " واِنّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیم " 2  در قرآن کریم ستوده شده، و " حریص" 3 در هدایت و محبت مردم بوده، و اهل بیت او علیهم السلام نیز، چنین سیره ای را به ما آموخته اند.

پیامبر اسلام (ص) فرمودند:

«وَ الَذی نَفسی بِیَدِهِ لا تَدخُلُونَ الجَنَّةِ حَتّی تُؤمِنُوا وَ لا تُؤمِنُوا حَتی تُحابُّوا...4 قسم به خدایی که جانم به دست اوست وارد بهشت نمی شوید مگر آنکه ایمان آورید و ایمان نمی آورید، مگر آنکه به یکدیگر محبت ورزید...»

کلام امیر (ع) در نهج البلاغه که مردم یا همدین ما و یا همنوع مایند، و سفارش به مدارا با آنان مؤید این نظر است.

و نیز هم او فرمود ؛

« با مردم بگونه ای مؤآنست داشته باشید که اگر از دنیا رفتید بر شما بگریند و اگر با آنان زندگی نمودید، با شما نیکو(و با رغبت) زندگی نمائید.»

 

و چه شایسته است تا رفتار ناپسند مردمان عصر پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت(ع) را با معصومان مطالعه، و شیوه های مدارا و محبت آنان را با مردم سرلوحه خود قرار دهیم.

2-     در سلام و ایجاد ارتباط پیش قدم باشیم؛

تعالیم اسلام با تبیین اصل مهم در ارتباط و توصیه به " شروع نیکو در سخن" ، ضمن ارج نهادن به ارزش انسانها، یکی از زیباترین جلوه های ارتباط کلامی را بیان فرموده است.

امام حسن مجتبی فرموده اند؛

« مَن بَدَءَ بِالکَلامِ قَبلَ الَسلامِ فَلا تُجیبُوه...»6  « کسی را که قبل از سلام شروع به سخن کند، اجابت نکنید...»

وجوب پاسخ به سلام، سلام کوچکتر به بزرگتر، پاسخ سلام بنحو نیکوتر، پاسخ سلام در نماز واجب، ابتداء به سلام بویژه در قهر بین دو نفر مسلمان و...، همه نمونه هایی از اهمیت و فضیلت این کلید واژه ارتباط است که در عین " حکم استحبابی" ، پیام رسان سلامتی و صحت از سوی گوینده به شنونده و ابلاغ نام مبارک خداوند سبحان (سلام) می باشد.

3-    دست دوستان و مؤمنان را بگرمی بفشاریم (مصافحه)

ارتباط لمسی و عاطفی با مخاطب از دیگر تجویزات عاطفی و روانی دین مبین اسلام است، که در پرتو حکم "مصافحه" در مناسبات مختلف سفارش گردیده است؛

رفع کینه ها، مبارزه با تکبر، ایجاد الفت و ارتباط و ایجاد صمیمیت قابل توجه از آثار مثبت این فصل پسندیده است؛

 

امام صادق(ع) فرموده اند؛

 

« تُصافَحوُا فاِنَّها تَذَهَبُ بِالسَخیفَة...»7  « با یکدیگر دست دهید، چرا که این امر کینه ها را از بین میبرد...»

ابتدا به مصافحه، دست را فشردن، تمام دست مخاطب را در دو دست گرفتن، دست را نکشیدن و... تأثیری شگرف در تحریک احساس و ایجاد علقه می نماید، ضمن آنکه مظهر ادب و نزاکت اجتماعی است.

قابل ذکر است بنا به مصالح و مفاسد، شرع انور اسلام در مواردی از جمله دست دادن با نامحرمان را منع فرموده و شرایطی خاص را برای آن بیان نموده است، که خواننده گرامی ضمن مراجعه به متون فقهی و نظر مراجع عظام، میباید به گونه ای رفتار نماید تا ضمن عدم خروج از نزاکت و ادب اجتماعی، حدود و چار چوب شرعی را رعایت نماید.

4-     اگر برای مردم کاری نمی کنیم، خوش اخلاق و گشاده رو باشیم؛

زندگی پیچیده و مراودات روزمره، استرسها، اضطرابها و ناخوشایندی های اجتماعی، گر چه توسط افراد به راحتی قابل حل نیست، اما نمی توان منکر گشت که در بسیاری موارد، "یک برخورد خوب" و یک لبخند میتواند، التیامی بر برخی دردها و آلام مردم و دوستان باشد، که البته این امر مستلزم خود ساختگی درخور و نیز انتقال احساس مطلوب به دیگران است.

حضرت امیر(ع) میفرمایند :

 

«اِنَّکُم لَن تَسعَوا النّاسَ بِاَموالِکُم فَاَلقُوهُم بِطَلاقَةِ الوَجهِ وَ حُسنِ اللِّقاءِ...»8  «شما نمیتوانید همه مردم را با مالتان راضی و خشنود نمائید، سپس آنان را با گشاده رویی و چهره ای نیکو ملاقات نمائید...»

5-    همسایه هایمان را فراموش نکنیم؛

در عصری که، ماشین، آپارتمان، برج، کار، طلاقهای عاطفی و...، میرود تا انسانها را به انزوا و تنهایی رهنمون گردد، فرهنگ همسایه دوستی و ملاطفت با او، نسخه ای کار گشا برای درمان دردی جانکاه در عصر حاضر است.

حضرت امیر(ع) فرمودند :

 

«خدا را خدا را قسم که در مورد همسایگان خود خوش رفتاری کنید، چرا که آنان مورد توصیه و سفارش پیامبر شما هستند، و همواره نسبت به آنان سفارش می فرمود، تا آنجا که گمان بردیم، بزودی سهمیه ای از ارث برایشان قرار خواهد داد.»

خوبست در پایان به برخی سفارشات اسلام عزیز در" همسایه داری" اشاره کنیم :

 

              - اگر در کاری مساعدت خواست، به او کمک کنیم.

-  هرگاه تهی دست شد، به او یاری رسانیم.

-  اگر خیری به او رسید، به او تبریک گوئیم.

-  اگر بیمار شد به عیادتش رفته و چون عزادار شد، به او تسلیت گوئیم.

-  بدون موافقت او بر ارتفاع خانه خود نیافزائیم.

-  و چون از دنیا رفت به تشییع پیکرش حاضر گردیم.

                                         

                                              «و آخر دعوانا ان الحمد لله ربّ العالمین»

                                                                                                                     

                                                                                                                            منصورفضلی

 

 

 

 

 

 

 7- بحار/ج 73 ص 32

8- وسایل الشیعه/ ج12 ص 160

9- نهج البلاغه/ نامه 47

 

 

 4- صحیح میلم/  کتاب الا ایمان ج54

5- نهج البلاغه/ حکمت10

6- اصول کافی/ ج2 ص 644

 

1- انبیاء/107

2- قلم/4

 3- توبه/128

 

 

 

 

 

 

پاورقیها :

    

زمان انتشار: چهارشنبه 29 آذر 1391 (5 سال قبل)
تعداد بازدید: ۱۶۷۶